fbpx

Nekadašnji batočinski gigant „Straževica“

u Dešavanja u Batočini/Industrija/Informacije/Institucije/Istorija Batočine

Industrijsko preduzeće Straževica“, nekadašnji batočinski gigant, bavilo se proizvodnjom širokog asortimana građevinskog materijala od kamena. Kroz istoriju ove fabrike najviše se eksploatisao dolomitski mermer, pravo bogatstvo brda Straževica, po kojoj je ovo preduzeće i dobilo ime. Nakon privatizacije, fabrika je postala vlasništvo austrijske kompanije ,,Alpina”, dok je danas u vlasništvu beogradske kompanije ,,Teko Mining” sa znatno manjim brojem zaposlenih, u odnosu na neka prošla vremena.

Prvа eksploatacija kamena u Gradcu

Blizina brda Straževice, bogatog dolomitskim krečnjakom, omogućila je otvaranje kamenoloma na više lokacija u selu Gradcu, na 5 kilometara udaljenom od Batočine. Uspešnom razvoju industrije u Batočini, doprinela je izuzetna lokacija sela Gradac, koje se nalazi na samoj magistrali Batočina – Kragujevac. Eksploataciju kamena prvi je započeo Jovan Seljanović iz Beograda. Kamen je transportovao do svog mlina u Beogradu. Odatle je snabdevao građevinske firme kamenom i obezbeđivao narasle potrebe građevinarstva u glavnom gradu.

Čeh, sa mestom boravka u Beogradu, Ivan Lanik, preko svog poslovođe Dragoljuba Ilića iz Gradca vršio je eksploataciju na Donićkom brdu. Iskopavanje je vršeno u ograničenim količinama. Zapregama je prevoženo do železničke stanice u Gradcu, gde je dalje išlo ka glavnom gradu. Veliki broj meštana iz Gradca i okolnih mesta, među kojima je bilo i stanovnika iz Batočina, u ovom kamenolomu našli su privremena ili stalna zaposlenja.

Na zapadnoj strani Jerininog brda otkriven je majdan belog kvarca. Čitav majdan zakupio je trgovac Branislav Mladenović iz Batočine. Tridesetih godina XX veka eksploatisao je odavde kamen uveliko. Kamen se zatim transportovao do mlina u Batočini koji se nalazio, na mestu današnje autobuske stanice.

O dobrom poslovanju firme braće Mladenović govori podatak da je 1935. godine dobila posao da grad Beograd snabde sa 400 000 kilograma kamenih agregata od dolomita, radi održavanja kaldrme u glavnom gradu. U Gornjoj Batočini bilo je i nekoliko manjih privatnih kamenoloma. U njima se vadio kamen koji se koristio kao građevinski materijal za zidanje bunara i gradnju kuća.

Osnivanje i razvoj ,,Straževice”

Nakon Drugog svetskog rata, izvršena je nacionalizacija mlina za mlevenje kamena porodice Mladenović iz Batočine. Tada je formirano preduzeće ,,Državni mlin” koje se bavilo, isključivo, meljavom kamena. Prema podacima iz 1948. godine, ,,Državni mlin” imao je 61 zaposlenog radnika. Eksploatacija je bila ručna i u ograničenim količinama.

Foto: Silosi u Batočini

U januaru 1951. godine, osnovano je Društveno preduzeće „Straževica“ u Batočini. Na početku, sredstva su bila skromna, a kapaciteti prilično mali. Celokupna proizvodnja bila je bazirana na radu ljudi. Preduzeće „Straževica“ imalo je mlin za mlevenje kamena. Tokom 1957. godine u preduzeću je bilo zaposleno 120 radnika, sa proizvodnjom od oko 4 600 tona mlevenog kamena.

U periodu od 1960. do 1965. godine izgrađen je novi automatizovani pogon za finalne proizvode od kamena. Pogon je žičarom za transport povezan sa modernizovanom tehnološkom linijom za drobljenje i separiranje kamena, koje se vršilo na vrhu brda Straževica i na pogonima u Gradcu.

Foto: Prenos kamena žičarom, 1961. godina

Tokom desetogodišnjeg perioda rada, od 1970. do 1979. godine, proizvodni kapaciteti ,,Straževice” znatno su prošireni. Proizvodi veoma kvalitetnog građevinskog materijala plasirani su na jugoslovensko tržište, zarad zadovoljavanja domaće potrošnje.

Radna organizacija „Straževica“ je, od 1983. do 1988. godine, postepeno vršila preorijentaciju proizvoda u smeru izmene tehnologije, uz različite vrste dogradnje. Time je proces proizvodnje modernizovan, a asortiman proizvodnje proširen. U tom periodu najveća količina proizvoda se isporučivala na tržište.

Foto: Fabrika ,,Straževica” u Batočini

Od osnivanja ,,Straževice” broj radnika je iz godine u godinu rastao. U periodu od 1995. do 1998. godine taj broj se kretao od 410, pa sve do 518, koliko ih je bilo 1997. godine. Starosna strukruta bila je veoma povoljna. Trećina radnika bili su mladi ljudi, od 30 do 40 godina.

Privatizacija preduzeća

Početkom 21. veka u Srbiji se dogodila krucijalna sistemska promena, koja je podrazumevala prelazak fabrika i kompanija iz društvene u privatnu svojinu. Januara 2006. godine, austrijska kompanija „Alpina“ otkupila je čak 60% akcija preduzeća „Straževica“, da bi već 2009. godine postala vlasnik 100 % kapitala ovog preduzeća.

Danas, nekadašnja ,,Straževica” vlasništvo je kompanije ,,Teko Mining” iz Beograda. Vlasnik ove kompanije poseduje još nekoliko ovakvih preduzeća u Srbiji, ali i u Republici Srpskoj.

Foto: Kamenolom u Gradcu (preuzeto sa sajta)

Na kamenolomu u Gradcu danas se vrši eksploatacija kamena dolomitskog mеrmera, krečnjačkog porekla, sa širokom primenom u putnoj privredi. Posebno se koristi za izgradnju puteva i autoputeva, donjih nosećih kolovoznih konstrukcija od bitumeniziranog materijala, po vrućem postupku za sve vrste saobraćajnih opterećenja. Uz navedeno, straževički kamen je u upotrebi i za izradu habajućih slojeva na putevima sa srednjim lakim i vrlo lakim saobraćajnim opterećenjem.

Takođe, može se koristiti i za izradu betona od cementa, uključujući i betone koji su izloženi habanju i eroziji. Kamen sa kamenoloma u Gradacu koristi se i u visokogradnji, kao i za izgradnju obaloutvrda, regulaciju vodotokova i za izgradnju hidrotehničkih objekata, gabiona…

Od giganta do nestanka

Privatizacija je ostavila dubok trag na jačinu i veličinu nekadašnjeg industrijskog giganta u Batočini, ali i na samo mesto. Ostavila je posledice, koje se ogledaju u ostanku bez posla velikog broja radnika, čime je znatno poljuljana egzistencija i mnogih stanovnika Batočine. Od 500 radnika i stanovnika batočinske opštine, sada radi neznatno mali broj radnika.

Jedno je sigurno, vreme kada su ulicama Batočine vrveli automobili i radnici, između dve smene u ,,Straževici”, pamte svi. Toga se sećaju stariji, ali i mi, koji smo tad bili deca. Ne može se zaboraviti važnost i značaj ,,Straževice” koja je prihvatila i zaposlila generacije radnika. U njoj su radile čitave porodice iz Batočine i okolnih sela, od dedova, očeva i unuka… ,,Straževica” je nekima bila druga kuća, ali i nada za opstanak.

Sada, kako vreme prolazi, ,,Straževica” postaje samo priča o postojanju nekog industrijskog preduzeća u nekom davnom vremenu. Vreme, pa i sama priča o ovom preduzeću lagano ulazi u istoriju. Ipak, kad se osvrnemo u prošlost, možda je sve moglo da izgleda sasvim drugačije…

Оставите одговор

Your email address will not be published.

*

Najnovije u Dešavanja u Batočini

Idi na Vrh