fbpx

Batočinska štedionica (1906 – 1937)

u Dešavanja u Batočini/Istorija Batočine

Nedostatak većeg obima kapitala za intenziviranje ekonomske aktivnosti u Batočini uslovilo je da se 1907. godine formira Akcionarsko društvo “Batočinska štedionica” .

Prvi osnivači štedionice bili su: trgovci Milisav Veljković, Vojislav Marinković, Danko Najdanović, Ljubisav Jovanović, Radisav Jovanović, Svetolik Cvetanović, Milosav Vasić, Milentije Jakovljević, mehandžija Kosta Dinić i abadžija Josip Planić. Vladajuću strukturu štedionice činili su trgovci.

Štedionica za vreme Prvog sveskog rata

Prema podacima iz 1912. godine, štedionica je imala 43 akcionara, uglavnom, iz Batočine, Lapova i Brzana. Štedionica će tokom Prvog svetskog rata prestati sa radom, jer će okupator prisvojiti kancelarijski nameštaj, a činovnici, koji su radili, postaće vojni obveznici. Ipak, celokupna imovina štedionice biće sačuvana (menice, zalozi, deponovanje akcija), pa će nakon oslobođenja nastaviti sa normalnim poslovanjem.

U periodu razvijenog kapitalizma u Kraljevini, trgovci i zanatilije su se obogatili. Batočinska štedionica je u međuratnom periodu uspela, ne samo da održi poslovanje, već i da deo založenih imanja prisvoji od seljaka koji su bili nemoćni da se bore protiv udruženog kapitala.

Upravni odbor

U Upravnom odboru su bili najviđeniji trgovci toga vremena u Batočini i okolini: Branislav Veljković, Tasa Dinić, Dragoljub Jovanović, Kosta Dinić i drugi.

Foto: Upravni odbor Batočinske štedionice,
1929. godina
U prvom redu: Stevan Milosavljević (predsednik Nadzornog odbora). U drugom redu, s leva na desno: Voja M. Veljković (član uprave), Sveta M. Veljković (član uprave), Branislav M. Veljković (predesdnik uprave), Svetislav Milosavljević (član uprave) Svetolik Cvetanović (član uprave). U trećem redu: Branko Ilić (član nadzornog odbora), Dragoljub Jovanović (i.o. Nadzornog odbora)

Štedionica, za čitav posmatrani period, ne posluje u gubitku, a broj i struktura akcionara se ne menja. Ona se nije zaduživala, poslovala je uglavnom sopstvenim kapitalom i uloženim novcem za štednju.

Uprava je smatrala da je sigurnije investiranje u malim meničnim iznosima većem broju lica, pretežno seljacima iz okolnih sela. Smatralo se da su veće sume novca predviđene za oživljavanje modernije industrijske proizvodnje.

Ona nije želela da većim zahvatima rizikuje stalešku poziciju svojih glavnih akcionara. Ni velika ekonomska kriza nije bitnije menjala, niti ugrožavala poslovanje štedionice.

Banka je davala novac sa kamatom od 12 %. Novac je tokom 1927. godine bio plasiran sa 737 menica sa kapitalom od 2.167.210 dinara , a 1928. godine u 23 mesta sa 1209 menica sa kapitalom u visini od 2.002.610 dinara.

Banka u svojim ulaganjima i davanjima kredita uglavnom nije išla dalje od Kragujevačkog i Lepeničkog sreza, plašeći se rizika, mada je bilo i izuzetka. Zaduživani su stanovnici gotovo svih okolnih mesta iz ova dva pomenuta sreza: Batočine (varoš i selo), Brzana, Badnjevca, Botunja, Gradca, Dobrovodice, Donjih Komarica, Žirovnice, Kijeva, Lapova, Milatovca, Markovca, Miloševa, Nikšića, Prnjavora, Resnika, Sipića, Crnog Kala, a delimično i stanovnici iz Kragujevca, Svilajnca, Beograda i Pančeva.

Stanovništvo Kragujevačkog sreza je tokom 1928. godine iskoristilo kredit u visini od 1.496.110 dinara, iz Lepeničkog 617.800, a ostali samo 35.700 dinara. Najveći dužnici bili su stanovnici oba dela Batočine, Brzana, Badnjevca, Gradca i Lapova.

Od druge polovine 1931. do sredine 1935. godine, bankarstvo je sve više pod uticajem državne regulative. Donose se brojni zakonski akti kojima se reguliše rad novčanih zavoda – isplata štednih uloga, otplata zemljoradničkih dugova, svih oblika dužničko-poverilačkih odnosa i dr. Pod uticajem opšte krize, privatni novčani zavodi izgubili su inostranu finansijsku podršku i usled nesrazmere, između svojih i tuđih sredstava, doživeli su potpuni slom.

U takvoj situaciji, Batočinska štedionica je prestala sa radom 1937. godine. Slomom privatnog bankarskog sektora, apsolutnu dominaciju preuzele su državno-privilegovane novčane ustanove.

Odlomak iz monografije Batočina između dva svetska rata, autora Marka Stanojevića.

Оставите одговор

Your email address will not be published.

*

Najnovije u Dešavanja u Batočini

Idi na Vrh